به گزارش پایگاه خبری توسن خبر به نقل از خبرگزاری تسنیم و مسیر اقتصاد، در فاصله کمتر از یک ماه، بازار جهانی نفت با یکی از شدیدترین شوکهای عرضه در تاریخ معاصر مواجه شده است. صادرات نفت و فرآوردههای غرب آسیا از حدود ۲۵ تا ۲۶ میلیون بشکه در روز در فوریه به ۷٫۵ تا ۹٫۷ میلیون بشکه در اواسط مارس سقوط کرده؛ همزمان کاهش میزان تولید نیز بین ۷ تا ۱۰ میلیون بشکه در روز گزارش شده است. این در حالی است که پیشبینی مازاد ۳٫۷ میلیون بشکهای بازار نهتنها از بین رفته بلکه به کمبود شدید تبدیل شده است. در چنین شرایطی، برخی تحلیلگران از سناریوی نفت ۲۰۰ تا حتی ۲۵۰ دلار سخن میگویند؛ سناریویی که تا یک ماه پیش غیرقابل تصور بود اما اکنون به یک احتمال واقعی تبدیل شده است.
بازار جهانی نفت در هفتههای اخیر با یک شوک کمسابقه مواجه شده است. دادهها نشان میدهد صادرات نفت و فرآوردههای غرب آسیا از حدود ۲۵٫۱۳ میلیون بشکه در روز در فوریه به حدود ۹٫۷۱ میلیون بشکه در روز در اواسط مارس سقوط کرده است. برخی برآوردها حتی عدد پایینتر ۷٫۵ میلیون بشکه در روز را ثبت کردهاند. این یعنی در فاصلهای کوتاه، حدود دو سوم صادرات منطقه حذف شده؛ منطقهای که بهتنهایی حدود یکپنجم نفت جهان را تأمین میکند. اختلالی با این ابعاد، عملاً به معنای خروج یکی از اصلیترین ستونهای عرضه جهانی از مدار است.
بحران پنهانتر: فروپاشی تولید، نه فقط صادرات
اما آنچه وضعیت را پیچیدهتر میکند، تنها کاهش صادرات نیست، بلکه افت تولید در کشورهای منطقه است. در شرایطی که مسیرهای صادراتی محدود شده، تولیدکنندگان ناچار شدهاند تولید را کاهش دهند؛ چرا که ظرفیت ذخیرهسازی محدود است و بخشی از نفت تولیدی حتی به جای صادرات، روی نفتکشها برای ذخیرهسازی موقت انباشته میشود.
برآوردها نشان میدهد:
عراق حدود ۲٫۹ میلیون بشکه در روز کاهش تولید ثبت کرده؛
عربستان بین ۲ تا ۲٫۵ میلیون بشکه در روز؛
امارات حدود ۱٫۵ میلیون بشکه در روز؛
کویت حدود ۱٫۳ میلیون بشکه در روز؛
در مجموع، بیش از ۷ میلیون بشکه در روز کاهش واقعی تولید رخ داده است. در سطحی گستردهتر، برخی برآوردها از ۱۰ میلیون بشکه تولید متوقفشده (shut-in) حکایت دارند؛ رقمی که معادل حدود ۱۰ درصد عرضه جهانی است. این نکته اهمیت زیادی دارد: برخلاف تصور رایج، این بشکهها بهسادگی و بهسرعت به بازار بازنمیگردند.
از مازاد ۳٫۷ میلیونی تا کمبود شدید
پیش از بحران، آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده بود بازار نفت در سال جاری با مازاد ۳٫۷ میلیون بشکه در روز مواجه خواهد شد. اما اکنون نهتنها این مازاد کاملاً از بین رفته، بلکه بازار با یک کمبود عمیق مواجه شده است. به بیان ساده، بازاری که انتظار میرفت با وفور عرضه روبهرو شود، اکنون با کمبود فیزیکی نفت مواجه است؛ وضعیتی که معمولاً به جهش شدید قیمتها منجر میشود.
چرا نفت میتواند به ۲۰۰ دلار برسد؟
در چنین شرایطی، برخی تحلیلگران سناریوهایی را مطرح میکنند که تا چند هفته پیش غیرواقعی به نظر میرسید. برخی از فعالان بازار معتقدند قیمتها در حال حاضر در محدوده ۱۵۰ دلار قرار گرفته و رسیدن به ۲۰۰ دلار نهتنها دور از ذهن نیست بلکه از نظر بنیادی «منطقی» است. حتی برخی سناریوهای تندتر از امکان رسیدن قیمتها به ۲۰۰ تا ۲۵۰ دلار سخن میگویند؛ چرا که در بازارهای کالایی، کمبود عرضه معمولاً باعث رفتار «انفجاری» قیمتها میشود.
منطق این پیشبینیها ساده است: وقتی نفت فیزیکی در دسترس نباشد، بازار دیگر با انتظارات کار نمیکند، بلکه با کمبود واقعی مواجه میشود.
چرا حتی پایان جنگ هم مشکل را حل نمیکند؟
یکی از نکات کلیدی در این بحران این است که حتی در صورت پایان سریع جنگ، بازگشت بازار به وضعیت عادی زمانبر خواهد بود. دلیل اصلی این مسئله آن است که چاههای نفتی که متوقف شدهاند، به زمان برای بازگشت نیاز دارند، زیرساختهای آسیبدیده باید احیا شوند و زنجیرههای صادراتی باید دوباره فعال شوند. به همین دلیل، حتی در سناریوی پایان درگیری، قیمتها احتمالاً کاهش مییابد، اما به سطوح پیش از جنگ بازنخواهد گشت.
نقش نفت روسیه؛ مُسکن موقت بازار
یکی از عوامل مهمی که مانع جهش سریعتر قیمتها شده، ورود موقت نفت روسیه به بازار است. در حال حاضر حدود ۱۹۷٫۸ میلیون بشکه نفت روسیه در مسیر حمل دریایی قرار دارد که بخشی از شکاف عرضه را پر کرده است. اما این عامل ماهیتی موقتی دارد و نمیتواند جایگزین پایدار کاهش عرضه غرب آسیا باشد.
واکنش چین؛ نشانهای از عمق بحران
واکنش چین به بحران نیز نشاندهنده شدت وضعیت است. با وجود اینکه این کشور بزرگترین ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد صادرات سوخت را متوقف کرده است و به شرکتهای پالایشی دستور داده نرخ پالایش را ۱۰ درصد کاهش دهند. این تصمیم نشان میدهد حتی بازیگران بزرگ بازار نیز انتظار تداوم بحران را دارند.
محدودیت مسیرهای جایگزین
در همین حال، برخی تلاشها برای جبران کمبود عرضه نیز اثر محدودی دارند. برای مثال، توافق عراق و اقلیم کردستان برای ازسرگیری صادرات از خط لوله کرکوک–جیهان تنها حدود ۲۵۰ هزار بشکه در روز ظرفیت دارد؛ رقمی که در مقایسه با میلیونها بشکه حذفشده از بازار، بسیار ناچیز است.
بازار در انتظار یک نقطه تعادل جدید
در حال حاضر، بازار نفت در وضعیتی قرار گرفته که عملاً عرضه فیزیکی کافی برای پاسخ به تقاضا وجود ندارد. در چنین شرایطی، حتی اگر افزایش قیمت باعث کاهش تقاضا شود، باز هم زمان لازم است تا بازار به تعادل جدید برسد.
این همان وضعیتی است که باعث میشود برخی تحلیلگران از سناریوهای قیمتی بسیار بالا صحبت کنند؛ سناریوهایی که تا چند هفته پیش غیرواقعی به نظر میرسید، اما اکنون در چارچوب واقعیتهای بازار قابل تصور شدهاند.
- کد خبر 13147
